Belanjawan MADANI 2027: Analisis peruntukan RM18.7 Billion untuk Sabah
Peruntukan sebanyak RM18.7 bilion kepada Sabah dalam Belanjawan MADANI 2027 wajar dinilai berdasarkan dua perkara utama, iaitu jumlah peruntukan yang diumumkan dan sejauh mana peruntukan tersebut mampu menyelesaikan permasalahan rakyat Sabah.
Menurut pembentangan Belanjawan MADANI 2027 pada 9 Oktober 2026, Sabah menerima peruntukan Persekutuan sebanyak RM18.7 bilion berbanding RM17.6 bilion pada tahun 2026. Jumlah ini menunjukkan peningkatan sebanyak RM1.1 bilion, bersamaan kira-kira 6.25 peratus.
1. Data Utama Peruntukan
Perbandingan dengan Sarawak juga penting dalam menilai kedudukan peruntukan pembangunan bagi kedua-dua negeri di Borneo. Sarawak menerima peruntukan sebanyak RM16.2 bilion pada tahun 2027 berbanding RM15.1 bilion pada tahun 2026. Kedua-dua negeri ini terus menerima antara peruntukan Persekutuan yang tertinggi.
Ringkasan peruntukan adalah seperti berikut:
– Peruntukan Sabah 2027: RM18.7 bilion.
– Peruntukan Sabah 2026: RM17.6 bilion.
– Pertambahan tahunan Sabah: RM1.1 bilion atau kira-kira 6.25 peratus.
– Peruntukan Sarawak 2027: RM16.2 bilion.
– Saiz keseluruhan Belanjawan Persekutuan 2027: RM510 bilion.
Perkara penting yang perlu difahami ialah RM18.7 bilion merupakan jumlah peruntukan Persekutuan yang diumumkan untuk Sabah. Angka ini tidak semestinya bermaksud keseluruhan jumlah tersebut merupakan geran tunai yang boleh dibelanjakan secara bebas oleh Kerajaan Negeri.
Bagi menilai manfaat sebenar peruntukan ini kepada Sabah, kita perlu meneliti pecahan perbelanjaan mengurus, projek pembangunan, peruntukan kementerian serta tahap pelaksanaan setiap projek.
2. Pecahan Projek dan Inisiatif Berkaitan Sabah
Beberapa peruntukan khusus yang berkaitan dengan Sabah turut disebut dalam pembentangan Belanjawan 2027. Walau bagaimanapun, perlu difahami bahawa sebahagian daripada jumlah tersebut merupakan peruntukan bersama untuk Sabah dan Sarawak atau peruntukan bagi seluruh negara, bukannya jumlah yang dikhususkan sepenuhnya kepada Sabah.
A. Jalan Raya dan Hubungan Pengangkutan
Sebanyak RM3.3 bilion diperuntukkan bagi projek jalan raya di Sabah dan Sarawak, termasuk Lebuhraya Pan Borneo, Sarawak–Sabah Link Road dan Lebuhraya Trans Borneo.
B. Sekolah Daif dan Kemudahan Pendidikan
Sebanyak RM1.3 bilion diperuntukkan untuk menaik taraf 682 sekolah daif di seluruh negara dengan memberikan keutamaan kepada Sabah dan Sarawak. Walau bagaimanapun, jumlah khusus yang diperuntukkan kepada Sabah tidak dinyatakan dalam angka tersebut.
C. Bekalan Elektrik
Sebanyak RM204 juta diperuntukkan bagi pemasangan sistem STATCOM di pencawang Dam Road dan Segaliud serta usaha memperkukuh kestabilan sistem bekalan elektrik. Projek Southern Link turut diteruskan.
D. Jalan di Kawasan Lapangan Terbang dan Pelabuhan
Sebanyak RM1.1 bilion diperuntukkan bagi penambahbaikan jalan di kawasan lapangan terbang dan pelabuhan, termasuk di Kota Kinabalu, Tawau dan Sandakan.
E. Kemudahan Imigresen
Pembinaan Pejabat Imigresen di Keningau turut disenaraikan dalam pengumuman Belanjawan 2027. Namun, kos khusus bagi projek ini tidak dinyatakan dalam pengumuman tersebut.
3. Geran Khas Sabah: Isu yang Perlu Diberi Perhatian
Selain peruntukan RM18.7 bilion, satu lagi perkara penting yang perlu diberikan perhatian ialah Pemberian Khas Tahunan Sabah yang berkaitan dengan hak Sabah di bawah Perlembagaan Persekutuan.
Berdasarkan angka yang dilaporkan oleh Sabah Media, perkembangan jumlah pemberian khas tersebut adalah seperti berikut:
– 2020: RM53.4 juta.
– 2022: RM125.6 juta.
– 2023: RM260 juta.
– 2024: RM300 juta.
– 2025: RM600 juta.
– 2026: RM1.5 bilion.
Kerajaan Persekutuan dilaporkan menyatakan bahawa kadar interim sebanyak RM1.5 bilion akan dibayar sebelum penghujung tahun 2026, sementara rundingan diteruskan bagi memuktamadkan formula tahunan yang adil dan mampan.
Dalam hal ini, dua perkara perlu dibezakan dengan jelas. Pertama, RM18.7 bilion ialah peruntukan Persekutuan untuk Sabah bagi tahun 2027. Kedua, RM1.5 bilion ialah kadar interim Pemberian Khas Sabah yang diumumkan bagi tahun 2026.
Oleh itu, kedua-dua jumlah ini tidak wajar dicampurkan begitu sahaja atau dianggap sebagai wang tunai tambahan yang keseluruhannya boleh digunakan secara bebas oleh Kerajaan Negeri.
4. Apakah yang Perlu Dinilai?
A. Peningkatan Peruntukan dan Potensi Pembangunan
Pertambahan sebanyak RM1.1 bilion memberikan ruang fiskal yang lebih besar untuk menyokong pembangunan Sabah. Sekiranya projek jalan raya, bekalan elektrik dan pendidikan dilaksanakan mengikut jadual, manfaatnya berpotensi dirasai oleh penduduk di kawasan bandar, luar bandar dan pedalaman.
B. Cabaran Pelaksanaan: Peruntukan Tidak Semestinya Menghasilkan Keputusan
Pengumuman belanjawan semata-mata belum membuktikan bahawa sesuatu projek telah disiapkan atau permasalahan rakyat telah diselesaikan.
Oleh itu, penilaian perlu dibuat berdasarkan jumlah peruntukan yang diluluskan, jumlah wang yang benar-benar dibelanjakan, kemajuan fizikal projek serta bilangan penduduk yang menerima manfaat.
C. Peluang Pekerjaan untuk Rakyat Sabah
Peruntukan pembangunan juga perlu membuka lebih banyak peluang pekerjaan berkualiti, termasuk kepada graduan tempatan.
Pensyarah Universiti Malaysia Sabah, Prof. Madya Dr. Jakaria Dasan, turut menekankan keperluan mewujudkan pekerjaan berkemahiran tinggi supaya anak Sabah berpeluang membina kerjaya di negeri sendiri.
Justeru, kejayaan pembangunan tidak seharusnya diukur berdasarkan jumlah wang yang dibelanjakan semata-mata, tetapi juga berdasarkan peluang ekonomi dan pekerjaan yang diwujudkan untuk rakyat tempatan.
D. Hak Sabah dan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63)
Penilaian terhadap belanjawan juga perlu mengambil kira pelaksanaan hak Sabah, termasuk formula Pemberian Khas, pembahagian hasil dan kemajuan perkara berkaitan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63).
Peruntukan pembangunan tahunan dan penyelesaian hak perlembagaan merupakan dua perkara yang saling berkaitan, tetapi berbeza dari segi tujuan dan pelaksanaannya. Oleh itu, kedua-duanya perlu dinilai secara berasingan dan menyeluruh.
5. Adakah RM18.7 Bilion Mencukupi untuk Sabah?
Jumlah RM18.7 bilion sahaja belum memadai untuk menjawab persoalan ini secara muktamad. Penilaian yang lebih menyeluruh memerlukan data berkaitan jumlah penduduk, keperluan infrastruktur, kos projek, jurang kemudahan asas dan prestasi pelaksanaan pembangunan.
Saya mencadangkan lima ukuran utama untuk menilai keberkesanan peruntukan tersebut:
1. Bekalan air dan elektrik: Berapa banyak kampung yang telah menerima bekalan air bersih dan elektrik yang stabil?
2. Jalan raya: Berapa kilometer jalan raya telah disiapkan dan berapa banyak jalan yang rosak telah dibaiki?
3. Pendidikan: Berapa banyak sekolah daif telah dinaik taraf dan berapa banyak projek disiapkan mengikut jadual?
4. Ekonomi dan pekerjaan: Berapa banyak peluang pekerjaan baharu telah diwujudkan dan berapa ramai anak Sabah yang memperoleh manfaat?
5. Ketelusan perbelanjaan: Berapakah jumlah peruntukan yang telah dibelanjakan, baki yang belum digunakan dan bilangan projek yang mengalami kelewatan?
Tanpa ukuran yang jelas dan data pelaksanaan yang boleh diteliti, sukar untuk menentukan sama ada peningkatan peruntukan tersebut benar-benar menghasilkan perubahan yang setimpal kepada rakyat Sabah.
6. Kesimpulan
Peruntukan sebanyak RM18.7 bilion merupakan angka penting dalam Belanjawan MADANI 2027. Walau bagaimanapun, penilaian terhadap peruntukan ini perlu melangkaui jumlah wang yang diumumkan.
Persoalan terpenting bukan sekadar berapa banyak wang yang diperuntukkan kepada Sabah, tetapi sejauh mana wang tersebut berjaya menyelesaikan permasalahan asas rakyat.
Bagi mendapatkan gambaran yang lebih menyeluruh, peruntukan RM18.7 bilion ini perlu dibandingkan dengan peruntukan pada tahun-tahun terdahulu, prestasi pelaksanaan projek serta perkembangan isu bekalan air, elektrik, jalan raya dan kemiskinan di negeri ini.
Melalui pendekatan tersebut, keberkesanan Belanjawan MADANI 2027 dapat dinilai berdasarkan data, tahap pelaksanaan dan hasil sebenar yang dinikmati rakyat, bukannya berdasarkan pengumuman peruntukan semata-mata.
25 Oktober 2026
AHMAD DULLAH
Timbalan Pesuruhjaya PAS Sabah